Pełnomocnik z urzędu
Pełnomocnik z urzędu może zostać ustanowiony w wielu rodzajach postępowań: w sprawach cywilnych i rodzinnych, w tym o rozwód, separację, alimenty, kontakty z dzieckiem, władzę rodzicielską czy podział majątku; w postępowaniu karnym dla pokrzywdzonego, oskarżyciela posiłkowego lub innej uprawnionej strony; a także w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym i Naczelnym Sądem Administracyjnym w ramach prawa pomocy. Szczególnego znaczenia profesjonalna pomoc z urzędu nabiera również przed Sądem Najwyższym i NSA, gdzie przy określonych środkach zaskarżenia obowiązuje przymus adwokacko-radcowski.
Przygotowanie wniosku o pełnomocnika z urzędu
Foreigners Legal Hub przygotowuje wnioski o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wraz z uzasadnieniem oraz uporządkowaniem informacji dotyczących sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej wnioskodawcy. Samo stwierdzenie, że strony nie stać na adwokata lub radcę prawnego, zwykle nie wystarcza. Wniosek powinien przedstawiać rzeczywisty obraz sytuacji: źródła i wysokość dochodów, koszty mieszkania i utrzymania, osoby pozostające na utrzymaniu, majątek, oszczędności, zadłużenie oraz inne stałe obciążenia. Pomagamy także dobrać i uporządkować dokumenty potwierdzające te okoliczności.
Sąd może odmówić ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W zależności od rodzaju postępowania przysługuje odpowiedni środek zaskarżenia. W postępowaniu cywilnym odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest co do zasady zaskarżalna zażaleniem do innego składu sądu pierwszej instancji. W postępowaniu sądowoadministracyjnym tryb zależy od tego, czy rozstrzygnięcie wydał referendarz sądowy czy sąd.
Sprawy cywilne i rodzinne
Podstawową regulację zawiera art. 117 Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba fizyczna może domagać się ustanowienia adwokata albo radcy prawnego, jeżeli nie jest w stanie ponieść kosztów jego wynagrodzenia bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sąd ustanawia pełnomocnika wtedy, gdy jego udział w sprawie uzna za potrzebny.
Dotyczy to zarówno klasycznych spraw cywilnych, np. o zapłatę, odszkodowanie czy wykonanie umowy, jak i spraw rodzinnych: rozwodu, separacji, alimentów, kontaktów z dzieckiem, władzy rodzicielskiej czy podziału majątku. Znaczenie może mieć zawiłość sprawy, sytuacja osobista strony, stopień skomplikowania prawnego oraz to, czy strona jest w stanie samodzielnie podejmować wymagane czynności procesowe.
Na postanowienie sądu pierwszej instancji odmawiające ustanowienia adwokata lub radcy prawnego przysługuje co do zasady zażalenie do innego składu tego sądu — zob. art. 3941a § 1 pkt 1 k.p.c.
Postępowanie karne – pełnomocnik pokrzywdzonego
W postępowaniu karnym trzeba odróżnić dwie role. Podejrzany i oskarżony mają obrońcę, natomiast pokrzywdzony, oskarżyciel posiłkowy i inna strona niż oskarżony korzystają z pełnomocnika. Zasady te wynikają z art. 87 i 88 Kodeksu postępowania karnego.
Jeżeli uprawniona strona nie jest w stanie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy, może wystąpić o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W praktyce wniosek powinien wykazać sytuację majątkową i rodzinną oraz wyjaśniać, dlaczego profesjonalna pomoc jest potrzebna w konkretnej sprawie.
Jeżeli to przeciwko danej osobie prowadzone jest postępowanie karne, właściwą instytucją jest obrońca z urzędu.
WSA i NSA – prawo pomocy
W postępowaniu przed sądami administracyjnymi profesjonalny pełnomocnik może zostać ustanowiony w ramach prawa pomocy. Zgodnie z art. 243–246 p.p.s.a. prawo pomocy może obejmować zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, a w sprawach właściwych także doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Osoba fizyczna musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości albo w pełnym zakresie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wniosek składa się na urzędowym formularzu i powinien rzetelnie przedstawiać dochody, majątek, stan rodzinny oraz obciążenia finansowe.
Jeżeli rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy wyda referendarz sądowy, stronie przysługuje sprzeciw na zasadach określonych w art. 259–260 p.p.s.a.
Sąd Najwyższy i Naczelny Sąd Administracyjny
Na etapie nadzwyczajnych środków zaskarżenia znaczenie pełnomocnika z urzędu może być szczególne. W postępowaniu cywilnym przed Sądem Najwyższym obowiązuje co do zasady przymus adwokacko-radcowski, a Kodeks postępowania cywilnego przewiduje szczególne reguły dotyczące wniosku o pełnomocnika z urzędu złożonego przed upływem terminu do wniesienia środka wymagającego profesjonalnego zastępstwa.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym art. 175 p.p.s.a. stanowi, że skarga kasacyjna do NSA powinna być co do zasady sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.
Ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie oznacza jednak, że profesjonalny pełnomocnik ma obowiązek sporządzić każdy żądany środek zaskarżenia. Musi on samodzielnie ocenić jego dopuszczalność i podstawy prawne.
Potrzebujesz pomocy przy wniosku o pełnomocnika z urzędu?
Skontaktuj się z nami – przeanalizujemy etap postępowania, pomożemy przygotować uzasadnienie i uporządkować dokumenty dotyczące sytuacji rodzinnej oraz majątkowej.